Tôi vừa mới đọc bài này trên VnExpress. Không bàn đến nội dung, điều mà tôi để ý là cách dịch chữ agent trong tiếng Anh thành tác tử, nghe tuy lạ tai (với tôi) nhưng ngữ nghĩa cảm giác khá hợp lý. Tham khảo Claude, tôi được biết những cụm từ như hệ đa tác tử (multi-agent system), tác tử thông minh (intelligent agent) hay tác tử phần mềm (software agent) đều đã có tiền lệ trong các văn bản kỹ thuật tiếng Việt. Từ agent lâu nay tôi không biết dịch ra sao, bây giờ thì biết rồi.
Trong tiếng Trung Quốc, họ dùng từ trí năng thể (智能体) hay là đại lý (代理), nghĩa là “thay mặt để xử lý”. Thực ra trong tiếng Việt cũng có dịch travel agent là đại lý du lịch, booking agent là đại lý đặt vé. Có lẽ chữ đại lý bây giờ đã gắn liền với ý chỉ một chủ thể kinh doanh, nên dùng để dịch từ vựng ai thì không hợp.
Một trường hợp khác: trong kinh tế học có lớp bài toán principal-agent problem, thì chữ principal dịch là người chủ và agent là người đại diện hoặc người được ủy thác. Wikipedia tiếng Việt dịch principal-agent problem là vấn đề ông chủ và người đại diện, đúng nghĩa nhưng hơi dài. Tôi đang nghĩ nếu là bài toán chủ tử–tác tử thì mượt tai đấy, nhưng chữ tác tử lại không sát lắm với agent trong trường hợp này.