I.
Hôm nay cả Anthropic và OpenAI đồng thời trình diện mô hình mới. Một cuộc chạy đua về giá rất khốc liệt đang diễn ra. Hãng A khẳng định chi phí của Opus 5.5 ít hơn Opus 5 đến 40% trên một số đầu việc điển hình, còn hãng O định giá gpt 6 Sol và Luna chỉ bằng một nửa gpt-5.6. Tốc độ chạy đua về giá của công nghệ ai nhanh hơn nhiều công nghệ đa dụng trước đây, theo Epoch ai:
Đây là tin vui chứ hả? Tôi đã dành một tiếng buổi chiều để cập nhật một số quy trình tự động để sử dụng mấy mô hình mới. Tôi cũng làm thêm một con bot để cập nhật tin tức mới mỗi ngày. Nó hoạt động trơn tru và bày ra rất nhiều nội dung hay, và bây giờ thì tôi bị choáng ngợp vì có quá nhiều thông tin.
II.
Trong khi ai có vẻ như sắp thống trị khâu sản xuất content, điểm nghẽn dường như lại chuyển qua khâu tiêu thụ: Đọc nội dung ai rất tốn thời gian! Đôi khi tôi dành nhiều phút để đọc một bài viết trên mạng, cau mày để nghĩ xem ý đồ của người viết là gì, cuối cùng chỉ để nhận ra một mô típ hành văn điển hình của ai. À, thì ra họ dùng ai để biên soạn! Okay, cuộc sống bận rộn và không phải ai cũng có thời giờ hay kỹ năng để viết lách. Nếu anh có ý tưởng hay nhưng không có điều kiện để viết, thì để ai viết thay cũng không có gì sai trái. Nhưng người đọc không thể không nghi ngờ: liệu người viết có thực sự bỏ công sức chắt chiu ý tưởng trước khi đưa bản thảo cho ai hay không? Rất tiếc phải nói, là số ý tưởng hay ở dưới vỏ bọc ai mà tôi đọc được gần như là zero.
Chất lượng nội dung của ai cũng vẫn còn rất nhiều vấn đề, kể cả đối với những lớp mô hình tân tiến nhất. Đến cả tôi cũng đã bị “lừa”. Khi Claude Fable 5 ra mắt, tôi thấy rất hào hứng vì Fable đã có thể viết bằng một giọng văn tự nhiên hơn Claude Opus 4.8 trước đó rất nhiều. Cộng thêm khả năng tự ‘suy nghĩ’ trong thời gian lâu hơn, Fable đã có thể đưa ra những phản hồi sắc sảo hơn đáng kể. Tôi say sưa thảo luận với Fable về những chủ đề chuyên ngành mà tôi tò mò nhưng ít có cơ hội tìm hiểu sâu.
Cho đến khi! gpt-6 Astra ra mắt. Khi tôi thử đưa một số nội dung của Fable cho Astra kiểm tra, nó đã phát hiện ra rất nhiều lỗi nghiêm trọng, bao gồm trích dẫn sai và đưa ra kết luận trái ngược với văn bản gốc. Trái tim tôi tan nát! Sau khi tra khảo tài liệu chính thức, tôi hiểu ra Fable được nhấn mạnh về khả năng suy nghĩ lâu và công việc sáng tạo như viết lách, tuy nhiên để nói về khả năng làm việc đa chiều theo quy tắc, có lẽ Opus 5 vẫn ổn định hơn. Vâng vâng, đây cũng là lỗi của tôi khi đã quá phiến diện: khi thấy một giao diện đẹp (văn phong mượt mà), tôi quên không kiểm tra xem tính cách Fable như thế nào (rất trí trá!).
Đối với những người như tôi, nội dung được viết trên internet đã trở thành cấu phần áp đảo trong thực đơn tiêu thụ thông tin mỗi ngày. Đột nhiên, bây giờ tôi phải cảnh giác khi đọc bất cứ thứ gì. Điều này thật là mệt mỏi.
III.
Con người vẫn phải bỏ nhiều công sức để kiểm tra đầu ra của ai. Nói theo ngôn ngữ kinh tế học, thì ai và lao động là hai yếu tố sản xuất bổ sung, và phần thu nhập chia cho lao động (labor shares) vẫn còn đang khá cao. Nhiều người lo rằng khi phần “người” tất yếu nhỏ đi bởi vì năng lực của “vốn” (ai) càng lúc càng mạnh lên, chúng ta sẽ bị đá ra. Về chủ đề này, Jesus Fernández-Villaverde mới lên một tweet khá hay:
A simple point that many economists miss (and nearly all non-economists) is that a falling labor share and rising wages are not in tension. In fact, it is what we should expect when the capital share rises, and capital is free to accumulate.
— Jesús Fernández-Villaverde (@JesusFerna7026) September 21, 2026
The reason is intuitive. In the long… pic.twitter.com/vrBSKd3cZj
Giải thích nôm na: Giả sử bạn làm việc cho một tiệm bánh. Thu nhập 100 đồng được chia 20₫ cho thợ bánh (là bạn) và 80₫ của vốn chủ sở hữu (ông chủ quán). Phần thu nhập chia cho người lao động đang là 20%. Nếu một ngày ông chủ đầu tư nâng cấp máy móc. Nó tự động nhào bột khiến bạn có thể làm ra gấp đôi số bánh. Quán kiếm được 200₫ và bạn được chia 30₫. Bây giờ phần chia cho bạn tụt xuống chỉ còn 30₫ / 200₫ = 15%, nhưng thực tế thu nhập của bạn đã tăng gấp rưỡi. Phần chia cho lao động giảm nhưng tiền lương vẫn có thể tăng.
Tất nhiên đó là tình huống rất lạc quan. Benjamin Moll phản biện ngay dưới đó rằng kết quả này phụ thuộc vào một giả định quan trọng: đấy là ông chủ tiệm bánh có thể tích lũy vốn mà không làm tăng lợi suất của vốn.
I agree wit the first paragraph and much of the rest. But I very much *disagree* with "In the long run, the supply of capital is perfectly elastic [... and therefore ...] the gains from a technological change that makes capital more important in production end up with the… pic.twitter.com/2mgz3HiIKZ
— Ben Moll (@ben_moll) September 21, 2026
Vấn đề là khi máy móc xịn như vậy, không chỉ ông chủ của bạn mà tất cả các ông chủ tiệm bánh khác cũng sẽ tìm mua máy. Nếu nguồn cung máy móc có hạn, máy móc sẽ càng trở nên khan hiếm và có giá hơn. Để dễ hình dung, giả sử ông chủ phải thuê máy ở đâu về với chi phí cao. Khi đó, một phần giá trị tăng thêm do cái máy tạo ra sẽ phải dùng để trả tiền thuê máy. Chưa chắc bạn đã được tăng lương.
Tóm lại, trong Moll, Rachel, and Restrepo (2022), labor share giảm không có nghĩa tiền lương phải giảm. Nhưng người lao động có được hưởng thành quả của tự động hóa hay không còn phụ thuộc vào việc những yếu tố bổ sung khác (ở đây là vốn) có thể được mở rộng linh hoạt đến đâu.
Đấy là một cuộc thảo luận hay mà ai mới tổng hợp cho tôi đọc. Nếu như không có ai thì chắc tôi sẽ chẳng buồn theo dõi đâu. Năng suất học hành đã tăng lên, nhưng mà tất nhiên tôi vẫn thấy mệt. Chắc là vì nội dung ai đã trở nên dồi dào, còn cái đầu vào bổ sung quan trọng nhất (là thời gian đọc hiểu của tôi) thì không :-)